حشره شناسی پزشکی

خانه ای جديد برای ددت
نویسنده : مهرداد ضرابی - ساعت ۱٢:۱٦ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢ مهر ۱۳۸٦
 

نوشته پروفسور دانالد رابرتس

ددت اين حشره کش معجزه گر که امروزه به لولوخورخوره محيطی بدل شده است يک بار ديگر در حال بازی کردن نقشی جديد در بهداشت عمومی است. در مناطق مالاريا خيز آفريقا جايي که پشه ها در حال مقاوم شدن به ساير آفت کشهای شيميايي هستند از ددت به عنوان دورکننده در اماکن داخلی استفاده می شود. بررسی های من و همکارانم که به تازگی انجام شده است نشان می دهد که ددت موثرترين آفت کش قابل استفاده برای سمپاشی ديوارهاست زيرا موجب می شود که پشه ها حتی داخل اماکن سمپاشی شده نيز نشوند.

خبری که ممکن است افراد را متعجب نمايد اين است که اگرچه برخی از پشه ها در سراسر جهان نسبت به اين ترکيب مقاوم شده اند اماحتی چنين پشه هايي نيز همچنان از برخورد با اين ترکيب اجتناب می کنند.

 نزديک به 90 درصد از مرگهای بوقوع پيوسته در جهان در اثر بيماريهای قابل انتقال توسط ناقلين ناشی از ابتلای به مالارياست. اين بيماری هم اکنون در افريقا گسترش زيادی دارد بطوری که به عنوان بزرگترين عامل مرگ کودکان افريقايي زير 5 سال از ايدز پيشی گرفته است.

از دهه 1940 تا کنون ددت بدليل ارزان بودن و ماندگاری طولانی تر از ساير حشره کشها برای مبارزه با آفات محصولات زراعی و حشرات ناقل بيماری مورد استفاده قرار گرفته است. اين حشره کش کمک بسياری به جهان توسعه يافته از جمله ايالات متحده و اروپا در ريشه کنی مالاريا نمود. پس از آن و با انتشار کتاب "بهار خاموش" راشل کارسون، نگرانی در مورد اثرات سوء مصرف ددت بر حيات وحش و مردم گسترش يافت و موجب ممنوعيت کاربرد اين ترکيب در بسياری از کشورها شد.

امروزه کاربرد ددت در اماکن داخلی در افريقا مورد حمايت سازمان بهداشت جهانی، صندوق جهانی مبارزه با ايدز، سل و مالاريا و آژانس توسعه بين المللی ايالات متحده امريکا است.

از جمله نگرانی های باقيمانده احتمال توسعه مقاومت پشه ها به ددت در اثر استفاده وسيع از آن در افريقاست. چند دهه پيش چنين مقاومتی در آفات محصولات زراعی که مبارزه با آنها با استفاه از ددت معمول بود بوقوع پيوست. بعد از ممنوع شدن کاربرد ددت در ايالات متحده و ساير نقاط، کاربرد وسيع آن با مقاصد کشاورزی در افريقا ادامه يافت و همين امر فشاری به پشه ها وارد آورد و موجب توسعه مقاومت در آنها شد. با اينکه هم اکنون کاربرد ددت برای سمپاشی محصولات زراعی در افريقا ممنوع شده است اما همچنان تعداد کمی از جمعيتهای پشه ها نسبت به آن مقاومت نشان می دهند. اما ددت بجز کشتن پشه ها عملکرد های ديگری نيز دارد. اين حشره کش می تواند به عنوان "دور کننده فضايي Spatial Repellent " عمل کند و مانع از ورود پشه ها به محلهای سمپاشی شده شود ضمن اينکه همچون يک "تحريک کننده تماسی Contact Irritant " عمل کند و به اين ترتيب حشراتی را که با آن تماس می گيرند تحريک نموده موجب خروج آنها از محل سمپاشی شده می شود.

در بررسی های ما ديوارهای يک کلبه در تايلند مورد سمپاشی قرار گرفت، از هر 5 پشه مورد آزمون سه پشه وجود ددت را حس کرده و به مکان سمپاشی شده وارد نشدند بسياری از آنها هم که وارد شدند پس از تماس گرفتن با ددت تحريک شده و از مکان خارج شدند.

الگرچه پشه های مورد آزمون از جمله ناقلين مالاريا نبوده از گونه های ناقل تب دانگ و تب زرد بودند اما دلايل کافی وجود دارد که نشان می دهد پشه های ناقل مالاريا نيز رفتاری مشابه نشان می دهند. بسياری از گونه های پشه ناقل مالاريا حتی حساسيت بيشتری به اثر دور کنندگی ددت نشان می دهند.  

با سمپاشی کلبه ها با استفاده از ديلدرين و آلفاسايپرمترين بر خلاف ددت کليه پشه های مورد آزمون وارد محل سمپاشی شده شدند. آلفاسايپرمترين بصورت يک تحريک کننده تماسی عمل نمود و موجب مرگ آنهايي شد که در تماس با سطح سمپاشی شده باقی ماندند اما ديلدرين بصورت يک سم آن هم از نوع قوی آن عمل کرد و موجب مرگ 92 درصد از پشه هايي شد که با آن تماس گرفته بودند که از اين نظر بسيار موثر تر از آلفاسايپرمترين و ددت عمل کرد. با اينهمه سميت قوی ديلدرين حاکی از آن است که پشه ها خيلی زود به آن مقاوم می شوند. کاربرد اين ترکيب برای مبارزه با مالاريا برای مدت کوتاهی ادامه يافت، تا پايان دهه 1950، زيرا به سرعت تاثير خود را از دست داد.

آلفاسايپرمترين و ساير حشره کشهای اين خانواده که معروف به پايرتروئيد هستند به عنوان دوستدار محيط زيست شناخته می شوند لذا چه در افريقا و چه ساير نقاط در کشاورزی بسيار مورد استفاده قرار می گيرند.اين ترکيبات همچنين برای آغشته نمودن پشه بندها و برنامه های سمپاشی اماکن داخلی مورد استفاده قرار می گيرند  اين کاربرد های متنوع در ترکيب با واقعيت لزوم تماس گرفتن حشرات با حشره کش برای بروز تاثير آنها موجب تبديل بروز مقاومت به اين ترکيبات به عنوان يک مشکل بزرگ و درحال رشد در برنامه کنترل آفات در افريقا شده است.

خاصيت "دورکنندگی فضايي" ددت که موجب حذف لزوم تماس فيزيکی با حشره کش می شود احتمال بروز مقاومت در حشرات را کاهش می دهد. اثر دورکنندگی ددت حتی در حشراتی که به آن مقاوم هستند نيز قابل مشاهده است.

اينکه تصور شود در افريقا می توان برای مبارزه با پشه ها تنها به ددت تکيه نمود يک اشتباه است. خوشبختانه تحقيق برای دستيابی به حشره کشهای جديدتر ادامه دارد اما تا پيدا شدن يک آلترناتيو مناسب ددت همچنان به عنوان يکی از ارزانترين و طويل الاثرترين ابزار در دسترس مبارزه با مالاريا مطرح خواهد بود.

 

منبع: نيويورک تايمز 20 آگوست 2007    


 
comment نظرات ()