حشره شناسی پزشکی

دورکننده های اولتراسونیک حشرات و جوندگان مزایا و مضار
نویسنده : مهرداد ضرابی - ساعت ۱٠:۱۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٧ اردیبهشت ۱۳۸٦
 

دستگاههای دور کننده اولتراسونیک حشرات و جوندگان

چند سالی است که در بازار دستگاههایی الکتریکی عرضه می شوند که سازندگان آنها ادعا می کنند با انتشار اصوات ماورای صوت موجب فراری شدن آفات (اعم از جوندگان یا حشرات) از محل آلوده و یا مرگ آنها می گردند. به این دستگاهها اصطلاحاً دورکننده های اولتراسونیک آفات گفته می شود که در کشورهای مختلف دنیا تحت نامها یا مارکها و در شکلهای مختلفی عـــرضه می شوند. این دستگاهها با ایجاد اصواتی با طول موج کوتاه و فرکانس بالا کار می کنند. فرکانس ایجاد شده توسط این دستگاهها بیش از 20000 هرتز است که اصولاً به این صداها اصطلاح ماورای صوت اطلاق می شود. شرکتهای عرضه کننده این تجهیزات معمولاً در بروشورهای تبلیغاتی خود می نویسند که صدای ایجاد شده توسط دستگاهشان تنها برای آفات قابل شنیدن بوده و برای آنها بسیار آزار دهنده است بطوریکه یا محل را ترک می کنند و یا می میرند.

 

اصولاً صداهای قابل شنیدن توسط گوش انسان در محدوده فرکانسی بین 20 تا 20000 هرتز است به این معنا که فرکانسهای خارج از این بازه برای انسان قابل شناسایی نیست چرا که پرده صماخ گوش در اثر برخورد این اصوات با سرعت کافی و مورد نیاز برای ایجاد تحریک شنوایی به لرزش در نمی آید. اما حیواناتی نظیر سگ، خفاش و جوندگان، صداهای موجود در محدوده فرکانسی اصوات ماورای صوت را می شنوند. حشراتی نظیر ملخ، اصواتی در بازه فرکانسی 50 تا 100 کیلوهرتز و حشراتی مثل شب پره ها و بال غشائیان تا فرکانس 240 کیلوهرتز را می شنوند. البته این نکته که برخی از حشرات توانایی احساس اصوات ماورای صوت را دارند نمی تواند منتج به این نتیجه گیری شود که توان کشتن آنها یا فراری دادنشان از محل هدف را داشته باشند.

 

 اصولا صدا در زندگی حشرات نقش مهمی را ایفا می کند. صداها بیشتر نقش یک واسطه فیزیکی را برای ایجاد ارتباط درون گونه ای به عهده دارند همچنین حشرات از قدرت شنوایی خود ممکن است برای شناسایی دشمنانی چون خفاش حشره خوار استفاده کنند. در هر حال در مورد تاثیر این دستگاهها بر حشرات می توان گفت که تاثیر دورکنندگی آنها بر این دسته از آفات تاکنون به اثبات نرسیده است . کمیسیون تجارت فدرال (Federal trade commission) که نقش حمایت از مصرف کنندگان کالاها و خدمات را در ایالات متحده آمریکا بر عهده دارد در سوم ماه مه سال 2001 با ارسال نامه هایی به 60 شرکتی که اقدام به فروش این دستگاهها برای مبارزه با حشرات در آمریکا کرده بودند تاکید می کند که از درج عباراتی که فاقدپشتوانه علمی است خودداری کنند در اطلاعیه این سازمان در خصوص آنچه که در مورد تاثیر این دستگاهها بر کنترل حشرات و جوندگان در بروشورهای تبلیغاتی شرکتهای تولید کننده نوشته شده آمده است: "این گونه ادعاها در توافق با قانون FTC دایر بر ممنوعیت انجام تبلیغات دروغ و گمراه کننده نمی باشد." (http://www.ftc.gov.opa/2001/05/fyi0128.htm)

 

تحقیقات انجام شده در دانشگاه ایالتی لوئیزیانا در خصوص تاثیر این دستگاهها بر سوسری آلمانی نیز حاکی از عدم تاثیر دورکنندگی کافی این دستگاههاست. در این مطالعه از سه دستگاه اولتراسوند با خصوصیات غیر مشابه (از نظر خروجی فرکانس و SPL) استفاده شده است. نتایج بدست آمده به نوشته مولفان نشان دهنده فقدان توان دورکنندگی این دستگاهها علیه سوسری آلمانی است و محققان نتوانسته اند شواهد علمی کافی در خصوص تاثیر دورکنندگی و نابودسازی این تکنولوژی بر سوسری های آلمانی را بدست آورند.(Insect Science, vol. 13, Issue 1, page 61- feb.  2006)   

 

در خصوص کاربرد این تجهیزات برای مبارزه با جوندگان نیز گفتنی است اگرچه بکارگیری این شیوه در برنامه های مبارزه با جوندگان مورد توجه قرار گرفته است اما نکته قابل تامل، عدم تاثیر پایدار این تجهیزات به دلیل توان خارق العاده جوندگان در ایجاد تطابق با شرایط جدید است. نکته دیگر اینکه اصوات تولیدی از این دستگاهها توان عبور از اشیا را نداشته و بهمین دلیل در پشت شیء سایه ای صوتی تشکیل می گردد که حیوان می تواند در آن پناه بگیرد. ضمن اینکه بررسی های انجام شده نشان می دهد که توان دور کنندگی این تجهیزات به فرکانس، شدت و شرایط محل آلوده بستگی دارد لذا برای ایجاد رپلنسی مناسب شدت اصوات تولیدی باید بسیار زیاد باشد اما تحت این شرایط احتمال بروز آسیب برای انسان و حیوانات افزایش خواهد یافت. در نهایت دستگاههای اولتراسوند شاید بتوانند جوندگان را از محیط  بلافصل نصبشان (بر حسب توان تطابق جونده) دور کنند اما فاقد تاثیر پایدار بوده و پس از مدت کوتاهی (چند ساعت تا چند روز) مجدداً آلودگی  رجعت خواهد نمود .     

 

 

 


 
comment نظرات ()